Пион – къадимий меним мемлекетимнинъ алты белли чечегинден биридир. «Юзлернен чечеклер арасында онынъ ады энъ къадимийдир» деген аталар сёзюндеки «энъ» пионгъа аиттир. «Пион» ады ильк кере Цинь ве Хань султанлыкълары девринде «Шэннон Бенцао Цзин» (Шэнь Нонгнынъ «Материа медицина классикасы») китабында язылгъан. Озь меракълы шекили ве джанлы ренки себебинден о, дюльбер тышкъы корюнишни тасвирлеген «婥約» (婥約) къытай ишаретинен омофониктир, шунынъ ичюн де «шаояо» ады берильди. Оны «цзянли», «могухуа» ве «ланвэйчун» деп де адландыралар.
Цзинь султанлыгъынынъ Цуй Бао озь «Гудзин Чжу» («Къадимий ве земаневий девирлер акъкъында къайдлар») китабында бойле яза: «Пионнынъ эки чешити бар: отлу пион ве агъач пион. Тан султанлыгъы пионны «агъач пионы» деп де адландыргъан. Бойлеликнен, пион ве пион «энъ корюмли эки чечек» оларакъ беллидир. Оларнынъ чечек шекиллери бири-бирине бенъзей, от ве агъач табиатларынен фаркълана. Бир кере Ли Шичжэнь бойле деген эди: "Бутюн чечеклер арасында пион биринджи, пион исе экинджи ерде.Онынъ ичюн адамлар пионгъа чечеклернинъ падишасы, пионгъа исе чечеклернинъ назири дейлер". Бу исе пионнынъ чечеклер назири статусыны тешкиль этти. Пион — чешит шекильде балабан чечеклери олгъан чокъ йыллыкъ от. Япракъчыкълары аз олгъанларгъа тек, нилуфар, хризантема ве гуль шекиллери, япракъчыкълары чокъ олгъанларгъа исе террасалы, дефн, алтын юзюк, тадж ве гортензия шекиллери кире. Чечек шекиллерининъ чешитлиги ондан зиядеге ете биле. Чечеклери джанлы ве ренкли, беяз, ешиль, сары, гульдестени, лаванда, мор-къырмызы, къырмызы ве чокъ-ренкли чешитлери бар, мор-къырмызы ве гульдестени ренклери укюм сюре. Пионлар майыс айындан июнь айынадже, баарьнинъ сонъунда чечек ача. Къадимий заманларда пион чечеклери Цинмин ве Лися кунеш терминлерини бельгилемек ичюн къулланылгъаны ичюн, «Лисядан учь кунь сонъ пион къыдырынъыз» деген халкъ айтым даркъалды.
Пионлар меним мемлекетимнинъ ве шималь Асиянынъ догъмуш еридир. Олар сувукъкъа-даянгъан ве уйгъунлашкъан, декоратив осюмликлер оларакъ осьтюриле. Олар терек пионларындан эвель пейда ола, оларнынъ тарихы 4 бинъ йылдан зиядедир. Паеониянынъ энъ зенгин чешити ве чешити олгъан мемлекет оларакъ, меним мемлекетим дюньядаки Паеония чешитлерининъ тахминен учьте бири-ни тешкиль эте. Демек, меним мемлекетим эм кийик пион чешитлерининъ даркъалув меркези, эм де пион чешитлерининъ осьтюрюв меркезидир.
Пион осьтюрювнинъ асыл олувыны Ся султанлыгъына къайтармакъ мумкюн. Вэй, Цзинь, Дженюбий ве Шималий султанлыкълар девринде меним мемлекетим кийик пионларны ерлештирмеге ве эвлештирмеге башладылар. «Цзинь сарай павильонында» бойле анъыла: «Цзинь сарай павильонынынъ ады Хуэйчжан, залнынъ огюнде алты тёшек пион сачылгъан». Пионлар император сарайында яраштырув макъсатларында къулланылгъан. Суй ве Тан султанлыкълары девринде пионлар кениш таркъалды, оларны осьтюрюв кескин суретте артты. Олар да адий ходжалыкъларда пейда олып башлады, оларгъа багъышлангъан шиирлер де пейда олып башлады. Менг Цзяонынъ «Чечеклерни корьмек» шииринде бойле язылгъан: «Эр бир эвде пионлар бар, ойле назик ве назик». Сун султанлыгъына кельгенде, багъчаджылыкъта осьтюрмек ичюн янъы пион сойлары пейда олмагъа девам эте эди. Ван Гуаннынъ «Янчжоу пион каталогы»нда секиз янъы чешит язылгъан, оларнынъ арасында «Юйи Хуан», «Янхуа Гуанцзи» ве «Юаньхуан Гуанцзи» бар. Минг ве Цин султанлыкълары девринде пионлар зияде популярлыкъ къазандылар. Лю Кайнынъ «Шеэрнинъ шаркъында пионларны корьмек» шииринде бойле фикир юрютиле: «Сяохуан шеэрининъ тышында пионлар чечек ача, эр беш-он мильде саба парылдавы пейда ола. Эвлер чечеклернинъ огюнде ве артында тура, эр бир эв оларны тут тереклери ве кедр киби осьтюре». Пионлар инанылмаз дереджеде популяр. Шимдики вакъытта оларнынъ меним мемлекетимде биринджи осьтюрильген ерлери Шималий Къытай, Шэньси ве дженюбий Ганьсудыр, эм де оларны 50-ден зияде мемлекетте, шу джумледен АКъШ, Франция, Нидерланды ве Японияда кенъ осьтюрелер.
Осьтюрмек ве бакъмакъ къолай олса да, пионларнынъ этли, къавий тамырлары бар, олар сув басувына къаршы туралар. Юксельтильген платформалар сув акъызмасы къыйын олгъан я да ягъмурлар чокъ ягъгъан ерлерде сачмакъ ичюн келише.
Пионлар джыйынтыкъларда осьелер ве буюк ерлерде сачмакъ ичюн пек-келише, нефес алдырыджы «чечек денъизлери» яраталар. Багъчаларда пионларны къаяларнен бирлештирмек мумкюн, бойлеликнен, даа манзаралы эффект пейда ола. Пионларны тойларда кесильген чечеклер оларакъ да къулланмакъ мумкюн. Бу осюмлик акъкъында энъ эвель язылгъан анъылувны «Йырлар китабы»нынъ «Чжэнфэн» къысымында расткетирмек мумкюн: «Эркек ве къадын, шакъа этип, бири-бирине пионлар багъышлайлар». Пион эм танышув, эм де айырылышув вакъытларында эркеклер ве къадынлар арасында бахшыш олды, севги вадесини я да сагълыкълашув дуйгъусыны ифаде эте. Онынъ ичюн пион «Цзянли», «Кели», «Хели» ве «Ликао» адынен де белли ве къадимий заманлардан берли меним мемлекетимде севги тимсали олып кельди.
Бу, пион пек муим багъча осюмлиги олгъаныны косьтере, махсус багъчаларда, шеэр абаданлаштырувында, чанакъ осюмликлеринде, кесильген чечеклерде ве дигер багъча ве багъчаджылыкъ къулланмаларында мукеммель ландшафт ве экологик файдалар теклиф эте.
Пион да аньаневий къытай шифалы отудыр, онынъ акъкъында эм «Шэннон Бенцао Цзин», эм де «Шанхан Цабин Лунь»де анъыла. Земаневий фармакологик араштырмалар пионнынъ теркибинде чокъ сайыда химиявий компонентлер, шу джумледен терпенлер, гликозидлер, дубиль мадделер, полисахаридлер ве алкалоидлер олгъаныны косьтере, олар бактериягъа къаршы ве депрессиягъа къаршы хусусиетлерни косьтере. О, хатырлав ве иммунитетни яхшылаштырувда, юрек урмасы ве астма киби хасталыкъларны тедавийлевде де тесирлидир. Демек, пион ичюн къадимий «чечек танърысы» термини бу куньге къадар кечип кельди ве бунынъ эсасы бар.
